De Missie – Toelichting

Gepubliceerd door Hugo op

Dit is een uitgebreide toelichting bij De Lijn #015 – De Missie.
Het maakt weinig sense zonder dat je de strip hebt gelezen, dus doe dat eerst hier.

In deze toelichting lees je:

  • Hoe ik kleur gebruik om scènes van elkaar te scheiden.
  • Hoe de strip een uiteenzetting is van de verschillende ‘panel grids’.
  • Het psychologische effect van inzoomen.
  • Hoe ik de lezer weg-trek bij ‘de europese strip’.

STRIP TECHNIEKEN

Voor De Lijn #015 leek het me mooi om een kijkje te nemen in het hoofd van onze held. Om zijn missie beter te begrijpen moet de lezer als het ware mee kruipen in zijn hoofd.
Daarvoor gebruik ik een aantal strip-technieken (kom maar door met de grappen) en het leek me tof om daar even wat meer over te zeggen.
Het zijn van die dingen die pas bij een tweede of derde keer lezen (of nooit) duidelijk worden, dus ik dacht laat ik ze even benoemen.

KLEUR ALS CODE

Als stripmaker heb je ontzettend veel gereedschap tot je beschikking.
Acteurs, atributen, pagina-layout, transities, lijnvoering, kaders, dialoog.
Maar ook: kleur!

Het belang van (de verhalende kracht van) kleur wordt vaak over het hoofd gezien. Als mensen het hebben over kleur in strips, hebben ze het toch vooral over hoe kleur gebruikt wordt om een bepaalde sfeer neer te zetten.

Verandering van kleur geeft de lezer nieuwe informatie

Maar kleur is natuurlijk ook super nuttig voor categorisering. En zo gebruiken we het ook heel vaak, kijk maar naar de kleurtjes in je google agenda, e-mail programma of je Excel sheet met al je uitgaven (heb je die?).

In De Lijn #015 wilde ik de drie scenes (een beroving, een drugsdeal en een verkrachting) ieder hun eigen kleurenschema geven. Dat geeft de lezer een extra hulpmiddel om ze van elkaar te onderscheiden.

Dit is goed te zien in een overzicht van de pagina’s naast elkaar:

Het vierde kleurschema is dat van De Lijn en wordt geïntroduceerd op pagina vier.

Zo wordt kleur meer dan een opvulling en voegt het een verhalende laag aan de strip toe.

PANEL GRIDS

Een van de belangrijkste onderdelen van een strip zijn de zogenaamde panels (hier is niet echt een goed Nederlands woord voor helaas, dus ik gebruik hier de Engelse term).

Er zijn een aantal veelgebruikte pagina-indelingen waarbij ieder panel even groot blijft:

Three panel grid

Een fijne evenwichtige verdeling die een panoramisch effect heeft.
Darwyn Cooke gebruikte deze grid in zijn boek The New Frontier.

Six panel grid

Een verdeling waar de panels haast vierkant worden. Hierdoor lijken alle panels even belangrijk te zijn.

Nine panel grid

Een compacte grid waar je een grote hoeveelheid informatie in kwijt kunt zonder dat de panels te vol lijken. Heel Watchmen is gebouwd rondom deze grid.

Sixteen panel grid

Dis is eigenlijk de ‘volste’ grid die mogelijk is op een pagina en geeft een haast claustrofobisch gevoel.
Frank Miller gebruikt deze grid regelmatig in The Dark Knight Returns.

*Al decenia lang experimenteren tekenaars met pagina-layout en komen ze tot de vreemdste variaties. Ik koos deze grids omdat ze nog steeds de basis zijn voor veel main-stream stripverhalen.

Hoe meer panels op een pagina, hoe minder ruimte de lezer heeft om te ademen. De leeservaring wordt als het ware steeds intenser.

De effecten van deze grids wilde ik onderzoeken en gebruiken in De Lijn #015.

We beginnen met twee pagina’s van three panel grids.
Binnen deze panels zit ook nog haast geen actie.

Pagina drie verdubbelt het aantal panels (six panel grid) en voor iedere scene wordt nu de actie in gang gezet (fietser wordt overvallen, dealers wisselen spul uit, meisje wordt achtervolgd).

Op pagina vier worden de panels nog kleiner (nine panel grid) waardoor de intensiteit toeneemt.

En dan breek ik de hele grid open voor een one panel gird (!) op pgina vijf. Die heeft extra impact door de opbouw van de voorgaande pagina’s.

Op pagina zes gaan we weer verder met een nog kleinere grid, van zestien panels.

De intensiviteit hiervan is hoog en de lezer krijgt het gevoel dat de handelingen elkaar razendsnel opvolgen.

Pagina zeven, tot slot, laat het hele idee van een panel grid los en is te zien als een soort meta-panel waarin we De Lijn op het strijkijzer (=een gebouw in Den Haag) zien zitten. De afwikkeling van de drie scenes weergegeven als drie panels in het silhouet van het gebouw.

INZOOMEN EN PSYCHOLOGIE

Omdat de strip eigenlijk een verkenning is van De Missie van onze held, een kijkje binnen in zijn hoofd, wilde ik dat benadrukken. Dat doe ik door de lezer letterlijk naar het hoofd van De Lijn te zuigen.
Door in te zoomen.

Iedere pagina brengt ons een stukje dichter bij het hoofd van De Lijn.
Pagina één is een weids locatie shot.
Pagina twee laat de hoofdrolspelers zien, van een afstand.

Pagina drie brengt de figuren dichterbij.
Tot we op pagina zes helemaal zijn ingezoomd op het linker oog van De Lijn.

inzoomen brengt de lezer steeds dieper in het hoofd van De Lijn

Deze zoom geeft de lezer het gevoel letterlijk in het hoofd van de held te kruipen.
Onbewust versterkt dit het idee dat de handelingen en de actie in dit verhaal maar een terzijde is. Het gaat om de motivaties van De Lijn.

AFSCHEID VAN DE EUROPESE STRIP

Kijk je goed naar Europese avonturenstrips zoals Kuifje, Blake en Mortimer maar ook bijvoorbeeld Suske en Wiske, dan valt er iets op.

Niet alleen zijn ze getekend in de zogenaamde Klare Lijn (een tekenstijl waarbij iedere lijn eigenlijk even dik – en dus even belangrijk – is), ook gebruiken ze een vrij specifieke cameravoering.

Omdat de makers zo gericht zijn op duidelijkheid (klaar-heid), zijn vrijwel alle figuren ‘full figure’ getekend.
Kuifje is in ieder panel even groot en de camera neemt eigenlijk zelden afstand, of komt dichterbij.

Dat zorgt voor overzichtelijke actie waarbij de lezer in één oogopslag kan zien wat er gebeurt.
Voor een uitgebreide analyse van de verteltechniek van Hergé kijk eens de video van Strip Panel Naked over het onderwerp:

Strip Panel Nakes analyse van Hergé

Deze cameravoering is overzichtelijk en leest prettig, maar geeft de lezer ook flink wat afstand tot het verhaal: je kijkt altijd als veilige toeschouwer naar de scenes en actie.

In mijn ogen mist deze tekenstijl daardoor een bepaalde mate van realisme.
Als je in je maag gestompt zou worden, zou je helemaal geen tijd hebben om de baksteenstructuur van het achterliggende gebouw tot je te nemen.

Gedetailleerde achtergronden en tekeningen maken een strip vaak niet realistischer, maar juist minder realistisch. In het moment van actie, let je vaak namelijk helemaal niet op dat soort details. Je aandacht wordt volledig in beslag genomen door een alles overheersende angst of je dit wel zal overleven met al je tanden nog in je mond.

Deze aflevering van De Lijn kun je dan ook zien als een transitie van de Europese manier van vertellen (full figure, duidelijke handelingen) naar een compositiestijl die meer leent van de Amerikaanse comics (en een vleugje manga misschien als we kijken naar de bewegings-strepen en het glimmertje in het oog van De Lijn onderaan pagina zes).

Een camerastandpunt met ‘full figure’ karakters is overzichtelijker, maar ook afstandelijker.

Alsof ik de lezer vertel, dit is niet je alledaagse Europese avonturenstrip, hier gaat het er ruig aan toe.

Net als de Missie van De Lijn, is het soms op het randje.

Maar ik doe het om een punt te maken.

De wereld is niet schoon en aangeveegd en duidelijk te beschouwen door een venster van een veilige afstand.

Vaak stormt ze je leven binnen met een intensiteit die maakt dat je niet meer weet wat onder en wat boven is.

En het enige dat je dan nog hebt om je te helpen je staande te houden, is je eigen missie in het leven.

Jouw levens-lijn.

GENOEG ACHTERGROND?

Zoals je ziet, zat er aardig wat strip-techniek in deze aflevering.

Ik vind het altijd supertof om veel dingen in mijn strips te stoppen. Om eerlijk te zijn zit er achter iedere aflevering van De Lijn wel een verhaal als dit.
Het is gewoon dat ik niet altijd de moeite neem het allemaal uit te schrijven.

Dus ik ben benieuwd wat je er van vond.
Draagt het bij aan de leeservaring voor jou?
Was een aantal van de dingen je al opgevallen?

Laat het me weten in een reactie hieronder!

Categorieën: Artikel

Hugo

Bedenker van De Lijn.

16 reacties

Marcel Burger · januari 6, 2019 op 11:16 am

Je uitleg maakt de strip voor mij nog leuker.

    Hugo · januari 6, 2019 op 2:13 pm

    Thanks Marcel, da’s leuk om te horen!

Marieke · januari 6, 2019 op 11:26 am

Dank voor de toelichting, leuk om te weten dat je dit heel bewust doet, en niet alleen op instinct. Vooral de panel indeling was me opgevallen, ik maakte in mijn hoofd het vergelijk met fotoboeken maken. Soms plaats je foto’s zo groot mogelijk om het beeld te schetsen, en soms een heleboel op een pagina om een verhaal te vertellen. De mobiele reader maakt het makkelijk en spannend om van het ene paneel naar het andere te lezen, zonder alvast afgeleid te worden door de rest van de pagina. Maar ik heb gisteren bewust de Missie ook op iPad geopend om er per pagina doorheen te kunnen bladeren en het overzicht te zien.
Je toelichting neemt een klein beetje de magie weg van de strip, maar ik persoonlijk vind het gaaf om te weten dat er zoveel techniek achter zit. Zo ga je toch met andere ogen kijken.

    Rein Valk · januari 6, 2019 op 12:21 pm

    Fijn overzicht Hugo, je stopt er veel (denk)werk en energie in.
    Mooi om de achtergronden van bepaalde keuzes toe te lichten. Veel lezers denken dat striptekenaars zomaar wat dien, maar als striptekenaar ben je een echte regisseur van het verhaal.
    En wat een werk elke week, ik ben zelf al blij wanneer ik één (cartoon) plaatje af heb in een week..
    Goed bezig dus!
    Zet jezelf op de “kaart”

      Hugo · januari 6, 2019 op 2:25 pm

      Thanks Rein!
      Ik denk dat het eigenlijk voor iedereen geldt die iets van kunst maakt (schilderijen, muziek, film, boeken): als maker maak je heel bewust bepaalde keuzes.
      Terwijl de kijker/lezer hier eigenlijk helemaal geen weet van zou hoeven hebben.
      Ik vind het ook een lastig vraagstuk hoor, moet een kunstwerk wel worden uitgelegd? Zou het niet gewoon in een oogopslag begrijpbaar moeten zijn?
      Voor mij (en veel van jullie gelukkig ook) geldt dat het altijd een stuk verdieping brengt waardoor ik het werk zelf nog meer ga waarderen.
      En wat betreft de workload, ik heb maar een superkracht: een vroege wekker 😉

    Hugo · januari 6, 2019 op 2:18 pm

    Thanks Marieke, ja ik val nu wel door de mand: al mijn ervaring komt uit mijn fotoboeken verleden 😀
    Leuk dat je even de tijd nam ‘m ook op je iPad te lezen.
    En ja het is een balans tussen niet te veel spoilen, en toch een kijkje in de keuken geven.
    Goed om te horen dat het voor jou een meerwaarde heeft!

norbert vermeer · januari 6, 2019 op 2:34 pm

Hmmmmm… jaja. Het getal zes wordt vaak gebruikt. Een duivels complot!
Goede uitleg, goed verteld! Een stevig grid is een fijn fundament. Je laat zien dat het je niet beperkt, want je kan het beeld optimaal rangschikken, zodat je verhaal er met vaart doorheen stroomt.
Over panels en indeling: oud spul Gasoline alley en Krazy Kat zijn ook fijne experimenten https://en.wikipedia.org/wiki/Gasoline_Alley. https://en.wikipedia.org/wiki/Krazy_Kat.
http://www.peterpontiac.nl/gaga/#20. Peter Pontiac (r.i.p.) tekende voorbij het papier. Eigenlijk is alles mogelijk!

    Hugo · januari 6, 2019 op 9:39 pm

    Haha, ja het is sowieso demonisch!
    Thanks voor de tips, ik ga ze checken!
    (ja, pontiac was een meester)

Karen Helliesen · januari 7, 2019 op 1:34 pm

Goede uitleg en prachtige opbouw, Hugo! Toch moet me van het hart dat er iets is waardoor ik niet altijd het verhaal ingezogen word. Ik kan er niet helemaal de vinger opleggen, maar het kan komen door de schetsmatigheid van de figuren. Ze zijn me daardoor misschien net iets te abstract. Kwestie van smaak natuurlijk, verder alle complimenten voor je knappe werk!!!

    Hugo · januari 7, 2019 op 2:33 pm

    Heey Karin,
    Thanks hiervoor, fijn dat je de opbouw zo kunt waarderen.
    En ja, smaak en twisten da’s natuurlijk altijd lastig haha. Ben we benieuwd bij welke strips jij wel het gevoel hebt het verhaal ingezogen te worden?
    Kun je een voorbeeld noemen?

Peter de Bruin · januari 8, 2019 op 10:57 pm

`Dit maakt het lezen van De Lijn nog leuker… prima om een strip eerst ‘blanco’ te lezen en daarna met een ‘leeswijzer’ 🙂 Understanding Comics is niet voor niets ook een geweldig document!

    Hugo · januari 10, 2019 op 5:37 pm

    Thanks Peter, leuk om te horen! Ja dat is ook zeker een grote inspiratie voor mij!

Anne · januari 11, 2019 op 10:59 am

Heel erg interessant om te lezen! Tof dat je de strip(technieken) zo ontleed. Heel leerzaam en toegankelijk, èn leuke strip! 🙂

    Hugo · januari 12, 2019 op 7:19 am

    Hey dankjewel Anne, leuk om te horen!

Cees van Roosendaal · januari 15, 2019 op 8:59 am

Nooit geweten dat er zoveel theorie achter een strip kan zitten.
Dank je wel, voor deze uitleg.

    Hugo · januari 16, 2019 op 1:32 pm

    Graag gedaan Cees!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.